Dal Fy Llygaid

pdre13

Mae Caernarfon wedi bod yn dref ryngwladol ers canrifoedd. Cyn i’r Rhufeiniaid ddod yma a sefydlu eu caer yn Segontium roedd pobol Frythoneg wedi ymgartrefu yn eu caer ar BenTwtil. Nid oes dystiolaeth o’r iaith a siaradent ond yr iaith honno ddatblygodd i fod yn iaith Gymraeg. Felly mae’r iaith sydd ar y stryd heddiw wedi bod yma ers ymhell dros ddwy fil o flynyddoedd ond ei bod wedi newid yn aruthrol ers hynny wrth gwrs.

Yn y chweched/seithfed ganrif oed Crist mi ddatblygon ni yn Gymry a siarad Cymraeg cynnar. Chafodd yr Anglo Saxon ddim llawer o hwyl yma yng Ngwynedd a toedd y Llychlynwyr ddim gwell: eu hel yn ôl i Ddulyn gafodd y tacla!

Ond yna pwy ddaeth ond y Normaniaid felltith efo’u cestyll a’u harfau a’u tref filwrol frwnt ac wrth i’r iaith Ffrangeg a ddefnyddid ganddynt ymuno â’r Anglo Sacsoneg mi ddatblygodd yn iaith Saesneg cynnar, a chyda Ffrangeg ac ambell air Cymraeg wedi ei ddwyn gan y brodorion mi roedd cawdal o ieithoedd hyd strydoedd hen dref Caernarfon. Mae hyn i’w weld yn natblygiad enwau’r dref dros y canrifoedd: Caer Seiont, Caer Segont, Segontium, Caer Eudav, Octavium, Caer Sallwg, Caer Salloch, Sallulium, Caer Cystenydd, Caer Cystenyn, Constantium, Minmanton ac, erbyn hyn, Dre!

Trwy gydol y datblygiad ieithyddol roedd y bobol leol yn dal i ffermio, pysgota, marchnata, caru a chwffio yn Gymraeg. Pan ddaeth morwyr o bob math yma i’r Cei Llechi a’r Doc, cyflwynwyd ieithoedd newydd i’r dref: Saesneg yn bennaf, ond roedd ieithoedd Ewrop ac ymhellach i’w clywed ar hyd y dref. O’r Saesneg y daw’r gair Cofi, sef Covey, gair am gyfaill. Felly, nid yw’r chwedl bod rhaid i rywun gael ei eni o fewn muriau’r dref i fod yn Gofi go iawn yn wir gan ein bod i gyd yn Gofis mewn gwirionedd!

A bellach mae ’na ieithoedd newydd i’w clywed rownd Dre gan fod pobol o Bangladesh, Gwlad Pwyl, Hwngari a sawl gwlad arall yn cael eu cynrychioli a’u clywed yng nghanol tref y Cofis.

Ond, be sy’n bwysig ydy bod na Gofis yn Dre sy’n dal i siarad Hen iaith Cofi o hyd – ar y strydoedd ac mewn caffis, siopa a thai potas.

Emrys Llewelyn